Avropa ölkələri ABŞ mərkəzli ödəniş sistemlərindən asılılığı azaltmaq və daha təhlükəsiz, müstəqil maliyyə infrastrukturu qurmaq üçün yeni təşəbbüslərə hazırlaşır.
ABŞ Prezidenti Donald Trump-ın yenidən hakimiyyətə qayıtmasından sonra ABŞ ilə Avropa İttifaqı (Aİ) və Böyük Britaniya arasında diplomatik, müdafiə və ticarət münasibətlərində gərginlik artıb. Bu fonunda Avropa ölkələri maliyyə sistemlərində strateji müstəqilliyi prioritet hesab edir.
Rəqəmsal avro planı
Avropa Mərkəzi Bankı (ECB) uzun müddətdir rəqəmsal avro layihəsi üzərində işləyir. ECB rəhbəri Christine Lagarde Avropanın təcili olaraq öz rəqəmsal ödəniş sistemini qurmalı olduğunu bildirib.
Rəqəmsal avro:
- ECB tərəfindən buraxılacaq,
- fiziki avronun elektron versiyası olacaq,
- kriptovalyutalardan fərqli olaraq mərkəzi qurum tərəfindən idarə ediləcək,
- qanuni ödəniş vasitəsi statusuna malik olacaq.
Layihənin hüquqi çərçivəsinin bu il tamamlanması, gələn il pilot mərhələyə keçməsi və tam tətbiqin 2029-cu ilə qədər baş tutması planlaşdırılır.
Visa və Mastercard üstünlüyü
Hazırda Avropada kart və mobil ödənişlərin böyük hissəsi ABŞ şirkətləri vasitəsilə həyata keçirilir:
- Visa
- Mastercard
- PayPal
2024-cü ildə qlobal miqyasda:
- Visa ilə 257,5 milyard əməliyyat (14,2 trilyon dollar),
- Mastercard ilə 160 milyard əməliyyat (9,8 trilyon dollar) həyata keçirilib.
Bu dominantlıq Avropada təkcə iqtisadi deyil, həm də geosiyasi risk kimi qiymətləndirilir.
Avropa alternativi – EPI
Avropa banklarının təşəbbüsü ilə yaradılmış European Payments Initiative (EPI) qitə miqyasında vahid ödəniş infrastrukturu qurmağı hədəfləyir. Məqsəd Visa və Mastercard-a Avropa mərkəzli alternativ yaratmaqdır.
Böyük Britaniya da hərəkətə keçib
Böyük Britaniyada da bank sektorunun rəhbərləri milli alternativ sistem qurmaq üçün müzakirələrə başlayıblar. Məlumata görə, ölkədə kart əməliyyatlarının təxminən 95%-i Visa və Mastercard üzərindən həyata keçirilir.
Digər qlobal sistemlər
Dünyada geniş istifadə olunan digər ödəniş sistemləri:
- UnionPay
- Alipay
- WeChat Pay
- SEPA
- PIX
Türkiyədə vəziyyət
Türkiyədə isə yerli ödəniş sistemi olan TROY sürətlə böyüyür. 2025-ci ildə TROY kartları ilə aparılan əməliyyatların həcmi 4,8 trilyon lirəyə çatıb və bazar payı 25,3% təşkil edib.
Nəticə
Avropa ölkələri ödəniş sistemlərini artıq yalnız maliyyə infrastrukturu deyil, həm də strateji təhlükəsizlik məsələsi kimi qiymətləndirir. Rəqəmsal avro və EPI kimi təşəbbüslər qitənin maliyyə müstəqilliyini gücləndirməyi hədəfləyir.
Mənbə: TrtHaber