İnsan hüquqları və texnologiya üzrə mütəxəssislər Afrikada süni intellektə əsaslanan kütləvi müşahidə sistemlərinin sürətlə yayılmasının vətəndaşların şəxsi həyatına və azadlıqlarına ciddi təhlükə yaratdığını bildirirlər.
Institute of Development Studies tərəfindən hazırlanmış yeni hesabatda qeyd olunur ki, 11 Afrika ölkəsi Çində istehsal olunan müşahidə texnologiyalarına ümumilikdə 2 milyard dollardan çox vəsait xərcləyib. Bu sistemlərə üz tanıma texnologiyası, biometrik məlumatların toplanması, nəqliyyat vasitələrinin izlənməsi və geniş CCTV kameraları daxildir.
Hesabatda bildirilir ki, bu texnologiyalar hökumətlər tərəfindən əsasən cinayətkarlıqla mübarizə və şəhərlərin modernləşdirilməsi kimi təqdim edilsə də, onların real təsiri ilə bağlı ciddi suallar mövcuddur.
Araşdırmanın həmmüəlliflərindən olan Wairagala Wakabi bildirib ki, ictimai məkanların bu qədər geniş miqyasda süni intellektlə izlənməsi təhlükəsizlik məqsədləri üçün “qanuni, zəruri və mütənasib” hesab edilə bilməz. Onun sözlərinə görə, belə sistemlər hökumətlərə siyasi fəalları və müxalifləri izləmək, etirazçıları müəyyən etmək və jurnalistləri özünüsenzuraya məcbur etmək imkanı yarada bilər.
Məlumata görə, müşahidə infrastrukturuna ən çox investisiya edən ölkələrdən biri Nigeriya olub.
Burada 10 minə yaxın “ağıllı kamera” sisteminə təxminən 470 milyon dollar sərmayə qoyulub. Misirdə isə 6 minə yaxın kamera quraşdırılıb, Əlcəzair və Uqandada isə hər birində təxminən 5 min belə kamera fəaliyyət göstərir.
Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, bu texnologiyaların sürətlə tətbiq edilməsinə baxmayaraq, şəxsi məlumatların qorunması və istifadəsi ilə bağlı bir çox ölkədə hüquqi çərçivə və ya effektiv nəzarət mexanizmi mövcud deyil.
Bulelani Jili hesab edir ki, belə sistemlər xüsusilə siyasi fəallar, jurnalistlər və azlıq qrupları üçün daha böyük risk yarada bilər. Onun fikrincə, süni intellektə əsaslanan nəzarət texnologiyalarının geniş tətbiqi gələcəkdə vətəndaşların etiraz və sərbəst ifadə azadlığını məhdudlaşdıra bilər.
Ekspertlər hökumətləri bu sahədə şəffaf qaydalar qəbul etməyə, məlumatların qorunması mexanizmlərini gücləndirməyə və vətəndaş hüquqlarının qorunmasını təmin etməyə çağırırlar.
Mənbə: The Guardian