Bugun.tv xəbər verir ki, Yaxın Şərqdə davam edən silahlı qarşıdurmalar dünyanın ən həssas dəniz ekosistemlərindən biri olan Fars körfəzində ciddi ekoloji təhlükə yaradıb. ABŞ, İsrail və İran arasında baş verən hücumlar neft obyektlərinin dağıdılmasına, atmosferə zəhərli qazların yayılmasına və dənizə neft sızması riskinin artmasına səbəb olur. Mütəxəssislər münaqişənin daha genişmiqyaslı ekoloji fəlakətə çevrilə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.
TRT Haber-in CNN International-a istinadən yaydığı məlumata görə, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin İqlim Dəyişikliyi və Ətraf Mühit Nazirliyi cümə axşamı açıqlama verərək tanker gəmisindən sızan neft səbəbindən Ümmül-Qüveyn əmirliyindəki çimərliklərin müvəqqəti bağlandığını bildirib. Hazırda sızmanın ətraf mühitə təsirini məhdudlaşdırmaq üçün tədbirlər görülür.
Neft sızmasının İranın hücumları ilə əlaqəli olub-olmadığı hələ təsdiqlənməyib. Bununla belə, baş verən hadisə Fars körfəzinin qarşılaşdığı ekoloji risklərin miqyasını bir daha gündəmə gətirib.
Neft çirklənməsi artır
Son aylarda yük və neft tankerləri Fars körfəzi ilə Oman körfəzini birləşdirən, neft və qazın daşınması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyan Hörmüz boğazında hücumların hədəfinə çevrilib.
ABŞ-ın Cənubi Florida Universitetində çalışan və peyk məlumatları vasitəsilə müharibənin dənizlərə təsirini araşdıran okeanoqraf Brayan Barns bildirib ki, bir sıra hallarda gəmilərə hücumdan sonra ətraf mühitə dəyən zərərin izlərini aydın şəkildə müşahidə etmək mümkündür.
Onun sözlərinə görə, hədəfə alınmış bəzi iri gəmilərin ətrafında yaranan tüstü və neft sızıntısının izləri toqquşma və ya hücum nöqtəsindən yüzlərlə kilometr uzağa qədər uzanıb.
Fars körfəzi uzun illərdir neft çirklənməsindən əziyyət çəkir. Lakin Barns və digər alimlərin apardığı araşdırmada 2026-cı ilin mart ayı əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisə edilib və səthdəki neft çirklənməsində kəskin artım qeydə alınıb.
Barnsın bildirdiyinə görə, münaqişənin olmadığı şəraitdə gözlənilən səviyyə ilə müqayisədə Fars körfəzi ərazisində səth nefti təxminən iki dəfə çox müşahidə olunub.
Bununla belə, alim qeyd edib ki, peyk görüntüləri yalnız suyun səthindəki neft izlərini göstərir. Neft qatının qalınlığını müəyyən etmək mümkün olmadığından çirklənmənin ümumi miqyasını dəqiq qiymətləndirmək çətindir. Münaqişə zonalarına fiziki çıxışın məhdudluğu isə dəniz canlılarına dəyən zərərin araşdırılmasını daha da çətinləşdirir.
Planetin ən nadir dəniz ekosistemlərindən biri
Fars körfəzi zəngin canlı aləminə malikdir. Burada çoxsaylı dəniz tısbağası növləri, yüzlərlə balıq növü və dünyada ikinci ən böyük diqonq — dəniz inəyi populyasiyası yaşayır.
Onilliklərdir körfəzi araşdıran Nova Cənub-Şərq Universitetinin professoru Bernhard Riegl bildirib ki, dünyanın ən böyük balina köpəkbalığı qruplarından biri Qətər və İran yaxınlığında yerləşən Cənubi Pars qaz yatağının ətrafında müşahidə olunur.
Açıq dənizdəki qumlu adalar və geniş dəniz otu sahələri canlıların yuva qurması və çoxalması üçün əlverişli şərait yaradır. Sıx manqrov meşələri və mərcan rifləri isə delfinlər, dəniz quşları və balina köpəkbalıqları üçün qoruyucu yaşayış mühiti rolunu oynayır.
Mütəxəssisləri narahat edən məqamlardan biri də münaqişənin dəniz canlıları üçün əsas çoxalma dövrü sayılan yaz fəslində şiddətlənməsidir.
Fars körfəzi dünyanın ən isti dənizlərindən biridir və burada suyun temperaturu il ərzində kəskin dəyişir. Məsələn, Küveyt şəhəri yaxınlığında dəniz suyunun temperaturu yayda təxminən 36 dərəcəyə çata, ilin daha soyuq dövrlərində isə 16 dərəcəyədək enə bilər.
Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin xarici işlər nazirinin təbiət məsələləri üzrə xüsusi nümayəndəsi Rəzən Xəlifə əl-Mübarək bu ilin əvvəlində dərc olunan məqaləsində körfəzə qarşı hücumların dayandırılmasına çağırıb. O bildirib ki, dəymiş maddi zərərin qiymətini hesablamaq mümkün olsa da, ekosistemlərin və canlı növlərinin itkisinin dəyərini ölçmək çox çətindir. Onun fikrincə, bir dəfə ciddi şəkildə pozulmuş təbii sistemlər əvvəlki vəziyyətinə qayıtmaya bilər.
Böyük ekoloji fəlakət təhlükəsi
Fars körfəzində çirklənmənin qarşısının alınmasını çətinləşdirən amillərdən biri onun nisbətən dayaz və məhdud su hövzəsi olmasıdır. Ən dərin hissələrində dərinlik təxminən 110 metrdir. Körfəzin açıq okeanla əsas əlaqəsi Hörmüz boğazı vasitəsilə Oman körfəzinə və oradan Hind okeanına uzanır.
Bu coğrafi xüsusiyyətlər çirkləndiricilərin suda sürətlə yayılmasını və durulaşmasını məhdudlaşdıra bilər. Buna görə də bir ərazidə baş verən neft sızması uzun müddət sonra körfəzin başqa sahillərində də təhlükə yarada bilər.
Professor Rieglin sözlərinə görə, İran sahilləri yaxınlığında suya düşən neftin izləri bir il sonra Küveyt sahillərində, iki il sonra isə körfəzin Oman istiqamətindəki hissələrində görünə bilər.
Mütəxəssis 1991-ci il Körfəz müharibəsini də xəbərdarlıq nümunəsi kimi xatırladıb. Həmin vaxt geri çəkilən İraq qüvvələri Küveytdə yüzlərlə neft quyusunu yandırmış, nəticədə bölgədə uzunmüddətli ekoloji fəsadlar yaranmışdı. Rieglin sözlərinə görə, Səudiyyə Ərəbistanının bəzi sahillərində qumun altından hələ də köhnə neft qalıqları çıxır və onların təmizlənməsi olduqca çətindir.
Digər ciddi narahatlıq isə körfəz ölkələrində yaşayan on milyonlarla insanın dəniz suyunu içməli suya çevirən təmizləyici qurğulardan asılı olmasıdır.
Körfəz Əməkdaşlıq Şurasına daxil olan altı ölkə dünya üzrə duzsuzlaşdırılmış su istehsalının təxminən üçdə birini təmin edir. Bəhreyn və Küveyt içməli su ehtiyaclarının demək olar ki, hamısını bu üsulla qarşılayır. Dənizdə neft çirklənməsinin artması həmin qurğuların fəaliyyətinə zərər vuraraq su təchizatını təhlükə altına sala bilər.
İqlim dəyişikliyini öyrənmək üçün təbii laboratoriya
Fars körfəzində baş verən ekoloji zərərin başqa bir nəticəsi alimlərin iqlim dəyişikliyinin dünya dənizlərinə təsirini öyrənmək imkanlarını zəiflətməsi ola bilər.
Bernhard Riegl bildirib ki, körfəzdə müşahidə olunan yüksək temperatur göstəriciləri tropik dənizlər üçün 2100-cü ilə yaxın gözlənilən şəraitə bənzəyir. Onun sözlərinə görə, körfəz dünya dənizlərində rast gəlinən mühüm genetik xüsusiyyətlərə malikdir və dəniz canlılarının yüksək temperatur şəraitinə uyğunlaşmasının öyrənilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Alim vurğulayıb ki, əsrin sonuna doğru okeanların necə dəyişə biləcəyini anlamaq üçün Fars körfəzi mühüm tədqiqat ərazilərindən biridir.
Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, münaqişənin davam etməsi neftlə çirklənməni daha da artıra, dəniz canlılarının yaşayış mühitinə zərər vura və bölgənin içməli su təhlükəsizliyini təhdid edə bilər. Bu səbəbdən hərbi əməliyyatların ətraf mühitə təsirinin izlənməsi və çirklənmənin qarşısının alınması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Mənbə: TRT Haber