ABŞ və İsrailin İrana qarşı həyata keçirdiyi hücumlar nəticəsində minə yaxın insanın həyatını itirdiyi bildirildiyi bir vaxtda Tehranın əsas diplomatik tərəfdaşları hesab edilən Rusiya və Çin hadisələri sərt şəkildə pisləsələr də, hərbi dəstək göstərməkdən çəkinirlər.
Analitiklər hesab edir ki, bu mövqe iki ölkənin İranla münasibətlərinin strateji olsa da formal hərbi ittifaq səviyyəsində olmaması ilə bağlıdır.
Moskva və Pekinin reaksiyası
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin İranın ali dini lideri Əli Xameneinə qarşı sui-qəsd cəhdini “insani və mənəvi normaların kobud şəkildə pozulması” adlandırıb.
Eyni zamanda Çinin xarici işlər naziri Vanq Yi israilli həmkarı Gideon Saar ilə danışığında münaqişənin daha da genişlənməməsi üçün bütün tərəfləri təmkinli davranmağa çağırıb.
Moskva və Pekin birgə şəkildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının təcili iclasının çağırılmasını da tələb ediblər.
Buna baxmayaraq, sərt bəyanatlara rəğmən nə Rusiya, nə də Çin İranı hərbi yolla dəstəkləyəcəklərini açıqlayıb.
Rusiya–İran strateji tərəfdaşlığı
Ekspertlər bildirirlər ki, Rusiya ilə İran arasında 2025-ci ilin yanvarında imzalanmış strateji tərəfdaşlıq müqaviləsi geniş sahələri əhatə edir.
Bu sahələrə ticarət, müdafiə əməkdaşlığı, elm və nəqliyyat layihələri daxildir. Lakin sənəddə qarşılıqlı hərbi müdafiə öhdəliyi nəzərdə tutulmayıb.
Bu səbəbdən Moskva müharibəyə birbaşa qoşulmaq məcburiyyətində deyil.
Rusiyanın xarici siyasət üzrə ekspertlərindən Andrey Kortunov bildirib ki, Moskvanın İranı müdafiə etmək üçün birbaşa hərbi əməliyyatlara qoşulması ehtimalı aşağıdır.
Onun sözlərinə görə, belə addım Rusiyanın hazırda davam edən digər geosiyasi münaqişələr fonunda riskləri daha da artırar.
Çinin mövqeyi və iqtisadi maraqları
Çinin mövqeyi əsasən iqtisadi və diplomatik maraqlarla bağlıdır. 2021-ci ildə Pekin və Tehran enerji və infrastruktur sahələrini əhatə edən 25 illik əməkdaşlıq sazişi imzalayıb.
İran həmçinin Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünün vacib tərəfdaşlarından biri hesab olunur.
Bununla belə Pekin ənənəvi olaraq digər ölkələrin daxili münaqişələrinə hərbi müdaxilədən çəkinir. Çin böhranların diplomatik yollarla həllinə üstünlük verir.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, Çin üçün İranın iqtisadi əhəmiyyəti böyükdür. Məlumatlara görə, İranın xam neft ixracının təxminən 88 faizi Çinə yönəlir.
Lakin buna baxmayaraq İran Çinin qlobal ticarətində nisbətən kiçik paya malik tərəfdaş sayılır.
Analitiklər hesab edir ki, Moskva və Pekin mövcud böhranda daha çox diplomatik vasitəçilik rolunu oynamağa çalışacaq. Onlar regionda genişmiqyaslı müharibənin qarşısını almağa yönəlmiş təşəbbüslərə üstünlük verə bilərlər.
Mənbə: Aljazeera.Com