Bugun.tv xəbər verir ki, kainatın nəhəng ölçüsünə və milyardlarla il əvvəl formalaşmasına baxmayaraq, alimlər indiyədək başqa ağıllı sivilizasiyalara dair heç bir qəti sübut əldə edə bilməyiblər. Bu vəziyyət elm dünyasında uzun illərdir müzakirə olunan Fermi paradoksunu yenidən gündəmə gətirir.
The Guardian yazır ki, kainatın təxminən 13,8 milyard il yaşı var və yalnız Süd Yolunda yüz milyardlarla ulduz mövcuddur. Üstəlik, astronomlar artıq minlərlə Günəş sistemindənkənar planet aşkar ediblər. Onların arasında həyat üçün əlverişli hesab edilən bölgələrdə yerləşən planetlər də var. Buna baxmayaraq, indiyədək heç bir yadplanetli sivilizasiyadan gələn təsdiqlənmiş siqnal aşkarlanmayıb.
Fermi paradoksu nədir?
Məsələ 1950-ci ildə fizik Enriko Ferminin məşhur sualı ilə əlaqələndirilir: “Hamı haradadır?”
Məntiq sadədir: əgər kainatda Yerə bənzər planetlərin sayı bu qədər çoxdursa və bəzi sivilizasiyalar bizdən milyonlarla il əvvəl yaranıbsa, onların izlərinə niyə rast gəlmirik?
Yadplanetli sivilizasiyaları aşkar etmək cəhdləri yeni deyil. 1960-cı ildə astronom Frenk Dreyk Project Ozma adlı ilk ciddi radio müşahidələrindən birini həyata keçirib. Daha sonra yadplanetli sivilizasiyaların axtarışı SETI proqramları çərçivəsində davam etdirilib. Müasir teleskoplar milyonlarla radio kanalını və çoxsaylı ulduz sistemlərini araşdıra bilir. Lakin indiyədək heç bir süni mənşəli siqnal təsdiqlənməyib.
Minlərlə planet aşkar edilib
Astronomiyanın inkişafı vəziyyəti daha da maraqlı edib. 2025-ci ilə qədər Süd Yolunda təxminən 6 min ekzoplanet müəyyənləşdirilib. Tədqiqatçılar qalaktikamızda həyat üçün əlverişli şəraitə malik planetlərin sayının isə milyonlarla, hətta milyardlarla ola biləcəyini hesablayırlar.
Alimlər belə planetlərdə həyatın izlərini atmosferdəki müəyyən kimyəvi maddələr vasitəsilə axtarırlar. Lakin mümkün “bioloji iz” tapmaq belə həmin planetdə həyatın, xüsusilə də ağıllı həyatın mövcud olduğunu avtomatik sübut etmir.
Bəlkə də həyat çox nadirdir?
Alimlərin irəli sürdüyü ehtimallardan biri həyatın yaranması və ağıllı sivilizasiyaya çevrilməsinin düşündüyümüzdən daha çətin olmasıdır.
Yer üzündə belə mürəkkəb həyatın formalaşması milyardlarla il çəkib. Sadə hüceyrələrdən mürəkkəb orqanizmlərə keçid çox uzun təkamül mərhələlərindən sonra baş verib.
Bu yanaşma “Böyük filtr” nəzəriyyəsi ilə də əlaqələndirilir. Nəzəriyyəyə görə, sadə həyatla texnoloji sivilizasiya arasında elə çətin mərhələ ola bilər ki, sivilizasiyaların böyük əksəriyyəti həmin mərhələni keçə bilmir.
Yadplanetlilər bizdən tamamilə fərqli ola bilər
Başqa bir ehtimal isə odur ki, biz yadplanetli həyatı yanlış formada axtarırıq.
Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, insanın həyat və zəka haqqında təsəvvürləri yalnız Yer üzündə gördüklərimizə əsaslanır. Buna görə də başqa planetdə mövcud olan həyat bizim təsəvvür etdiyimiz canlılara, hətta bioloji orqanizmlərə belə bənzəməyə bilər.
Bəzi nəzəriyyələrə görə, kifayət qədər inkişaf etmiş sivilizasiyalar fiziki məkanın fəthindən daha çox rəqəmsal və ya virtual mühitlərə keçə bilər. Bu halda onların izlərini ənənəvi teleskoplarla aşkar etmək son dərəcə çətin ola bilər.
Hazırda isə əsas nəticə dəyişməyib: alimlər kainatda yadplanetli həyatın mövcudluğunu nə təsdiqləyə, nə də tamamilə istisna edə bilirlər. Axtarış davam edir və yeni teleskoplar, ekzoplanet müşahidələri və SETI layihələri gələcəkdə bu suala cavab verməyə kömək edə bilər.
Mənbə: The Guardian