Süni intellekt getdikcə realistik şəkillər, videolar, sənədlər və səs yazıları istehsal etmək qabiliyyətinə malik olduğu üçün ABŞ-da hakimlər məhkəmədə təqdim olunan sübutların etibarlılığı ilə bağlı ciddi narahatlıqlar ifadə edirlər.
“Dərin saxtakarlıqlar” kimi tanınan süni şəkillər və səslərin məhkəmə proseslərində həqiqətin təhrif olunmasına səbəb ola biləcəyi barədə xəbərdarlıqlar edilir.
Kaliforniyanın Alameda Rayon Ali Məhkəməsində baxılan mənzil işində hakim Viktoriya Kolakovski, şahidin video yazısındakı üz və səs hərəkətlərindəki uyğunsuzluqlara əsaslanaraq sübutların süni intellekt tərəfindən yaradıldığını müəyyən edib.
Həqiqi şahiddən olduğu görünən səs yazısı hakim tərəfindən dərin saxtakarlıq hesab edildi və iş 9 sentyabrda rədd edildi. 6 noyabrda yenidən baxılması üçün vəsatət rədd edildi.
Kolakovskinin sözlərinə görə, bu hadisə məhkəmədə sübut kimi təqdim edilən saxta süni intellekt görüntülərinin ilk hallarından biridir və daha böyük bir təhlükənin xəbərçisidir.
“Biz yalançı sübutlara əsaslanaraq qərar verməkdən qorxuruq”
Minnesota 10-cu Məhkəmə Dairəsi hakimi Stoney Hiljus getdikcə daha çox hakimin bu vəziyyətdən narahat olduğunu söylədi. “Hakimlər yalançı sübutlara əsaslanaraq insanların həyatına təsir edəcək qərarlar verməkdən qorxurlar”, Hiljus dedi.
Luiziana Beşinci Dairə Apelyasiya Məhkəməsinin hakimi Skott Şleqel saxta səs yazılarının asanlıqla hazırlana biləcəyi və qoruyucu əmrlər kimi vacib proseslərdə səhv qərarlara səbəb ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq etdi:
“Həyat yoldaşım 30 ildir ki, səsimin bütün versiyalarına sahibdir. O, təhdid ehtiva edən saxta 10 saniyəlik səs yazısı yarada və istənilən məhkəməyə təqdim edə bilər. Hakim həmin səs yazısı ilə qoruyucu əmri imzalayardı”.
Kaliforniya Santa Klara Ali Məhkəməsinin hakimi Erika Yu bildirib ki, dərin saxta sübutlar düşündüyümüzdən daha tez-tez istifadə olunur, lakin bunu bildirmək üçün heç bir sistem yoxdur.
Sübut sistemi üçün yeni qaydalar gündəmdədir.
Dövlət Məhkəmələri üzrə Milli Mərkəz və Thomson Reuters İnstitutu hakimlərə saxta sübutlarla bağlı məsələləri həll etməyə kömək etmək üçün bir təlimat dərc ediblər.
Təlimatda hakimlərə aşağıdakı sualları vermələri tövsiyə olunur:
- Sübutların mənbəyi nədir?
- Sübutlara kim daxil olub?
- İş dəyişdirilibmi?
- Əlavə təsdiqləyici sübutlar varmı?
Bəzi hüquq mütəxəssisləri mövcud sübutların yoxlanılması qaydalarının qeyri-kafi olduğunu və süni intellektlə bağlı xüsusi qaydaların tələb olunduğunu iddia edirlər. Lakin ABŞ Məhkəmə Konfransı may ayında təqdim edilən təklifləri rədd etdi və mövcud qaydaların kifayət olduğunu bildirdi.
Məsələ “etibar et, amma yoxla” yox, “etibar etmə, amma yoxla” olmalıdır”
Mütəxəssislər deyirlər ki, süni intellekt fırıldaqçılığı həm də vəkilləri məsuliyyət daşımağa məcbur edəcək. Bu il Luizianada qəbul edilən qanun vəkillərdən müştərilərinin sübutlarının təqdim olunma üsulunu araşdırmağı tələb edir.
Rəqəmsal sübutlar üzrə mütəxəssis Daniel Qarri bildirib ki, təkcə texniki vasitələr kifayət deyil; insan təcrübəsi də vacibdir. Yaxın gələcəkdə metaməlumatlar, faylın istehsal tarixi, cihaz modeli və redaktə tarixi kimi görünməz məlumat təbəqələri ən vacib yoxlama vasitələri arasında olacaq.
Mütəxəssislər süni intellekt məhkəmə sisteminin təməlini sarsıda biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.
Kompüter elmləri üzrə mütəxəssis Maura Qrossman deyib: “Hər kəsin sübut hazırlamaq üçün lazım olan texnologiyası var. Bu yeni dövrdə düşüncə tərzi “etibar et, amma yoxla” yox, “etibar etmə, amma yoxla” olmalıdır”.
Mənbə: Trthaber.com