Bugun.tv xəbər verir ki, alimlər Saturnun peyki Enseladın buz örtüyünün altında yerləşən okeanda kimyəvi maddələrin təbii şəkildə ayrılıb müəyyən buz hissəciklərində toplana bildiyini müəyyən ediblər. Yeni kəşf gələcək kosmik missiyalarda bu peykin həyat üçün əlverişli olub-olmadığını və mümkün həyat izlərini araşdırmağı asanlaşdıra bilər.
ScienceDaily yazır ki, Enseladın səthinin altında qlobal okean yerləşir. Peykin cənub qütbündəki çatlar vasitəsilə su buxarı və buz hissəcikləri kosmosa püskürür. Məhz bu materiallar alimlərə kilometrlərlə qalınlıqda buz təbəqəsini qazmadan peykin gizli okeanının tərkibini araşdırmaq imkanı verir.
NASA-nın “Cassini” kosmik aparatının 2004-2017-ci illər arasında apardığı müşahidələr zamanı Saturnun E halqasına daxil olan buz hissəciklərinin tərkibi araşdırılıb. Alimlər 961 kütlə spektrini təhlil edərək duzla zəngin hissəciklərin gözlənildiyindən daha fərqli kimyəvi tərkibə malik olduğunu müəyyən ediblər.
Bəzi buz hissəciklərində natrium-xlorid, digərlərində isə karbonatlar, fosfatlar və kalium-xlorid daha çox olub. Diqqətçəkən məqam isə natriumla zəngin hissəciklərdə xlorid və karbonatların bir-biri ilə nadir hallarda birlikdə müşahidə edilməsidir. Bu isə bütün hissəciklərin eyni okean suyundan gəldiyi halda onların niyə bu qədər fərqli kimyəvi tərkibə malik olması barədə sual yaradıb.
Alimlər prosesi laboratoriyada təkrarlayıblar
Bu sualı araşdırmaq üçün Tokio Elm İnstitutunun Yer-Həyat Elmləri İnstitutunun alimləri Enseladın okeanında olduğu ehtimal edilən əsas duzları ehtiva edən su damcıları hazırlayıblar. Daha sonra müxtəlif ölçülü damcılar fərqli temperatur və soyuma sürəti şəraitində dondurulub.
Nəticələr göstərib ki, dondurulma sürəti kimyəvi maddələrin paylanmasında mühüm rol oynayır. Təxminən 200 mikrometr ölçüsündə olan damcılar nisbətən yavaş – dəqiqədə təxminən 10 kelvin və ya daha aşağı sürətlə – dondurulduqda, tərkibindəki duzlar müxtəlif bölgələrə ayrılıb. Daha sürətli donma zamanı isə maddələr daha bərabər şəkildə qarışmış vəziyyətdə qalıb.
Alimlərin fikrincə, bu proses “Cassini”nin müşahidə etdiyi müxtəlif kimyəvi tərkibli buz hissəciklərinin necə yarandığını izah edə bilər. Belə ki, okeandan çıxan nisbətən böyük su damcıları Enseladın buz qatındakı kanallarla yavaş hərəkət edərkən tədricən dona bilər. Bu zaman müxtəlif duzlar damcının ayrı-ayrı hissələrində toplanır.
Daha sonra səthə yaxın ərazilərdə qazın hərəkəti sürətlənə və donmuş damcılar buz kanallarının divarlarına çırpılaraq daha kiçik hissələrə parçalana bilər. Nəticədə ilkin damcının müxtəlif kimyəvi bölgələrindən ayrı-ayrı buz dənəcikləri yaranır və bu hissəciklər kosmosa atılır.
Enselad bəzi maddələri təbii şəkildə “toplaya” bilər
Tədqiqatın ən maraqlı nəticələrindən biri də kimyəvi maddələrin yalnız ayrılmaması, bəzi hissəciklərdə daha yüksək konsentrasiyada toplana bilməsidir.
Alimlərin sözlərinə görə, əvvəlki araşdırmalar üzvi maddələrin də bir-birindən ayrıla və müəyyən buz hissəciklərində daha yüksək miqdarda toplana biləcəyini göstərib. Bu isə gələcək kosmik aparatların Enseladın okeanında çox az miqdarda olan maddələri aşkar etməsini asanlaşdıra bilər.
Yer üzündə laboratoriyalar kimyəvi nümunələri təhlil etməzdən əvvəl onları ayırır və konsentrasiya edir. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, Enseladda buna bənzər proses təbii şəkildə baş verə bilər: maddələr donma zamanı ayrılır, daha sonra buzun parçalanması nəticəsində müəyyən hissəciklərdə daha yüksək konsentrasiyada toplanır.
Həyat izlərinin axtarışına yeni imkan
Alimlər bildirirlər ki, yavaş donma zamanı buz kristallarının arasında maye duzlu su cibləri də qala bilər. Bu ciblərdə duzlar və üzvi birləşmələr yüksək konsentrasiyaya çata bilər. Belə mühitlər həyatın yaranmasından əvvəl baş verə biləcək kimyəvi proseslər, yəni prebiyotik kimya baxımından əhəmiyyətli ola bilər.
Araşdırmaya görə, Enseladdan püskürən materialın bir hissəsi sonradan yenidən peykin səthinə düşür. Buna görə də donma, maddələrin ayrılması, konsentrasiya olunması və yenidən dövriyyəsi prosesi təkrar baş verə bilər.
Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu nəticələr Enseladda həyatın mövcud olduğunu sübut etmir. Lakin peykin gizli okeanında hansı kimyəvi proseslərin baş verdiyini daha yaxşı anlamağa və gələcək kosmik missiyalar zamanı həyat üçün mümkün şəraitin əlamətlərini düzgün müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər.
Araşdırmanın nəticələri Science Advances jurnalında dərc olunub.
Mənbə: ScienceDaily