Yeni tədqiqatlar yüzlərlə genin kişi və qadın beynində fərqli şəkildə fəaliyyət göstərdiyini ortaya qoydu. Bu fərqlərin Alzheimer və Parkinson kimi genderlə əlaqəli beyin xəstəliklərinin inkişafında rol oynadığı düşünülür.
Oksfordda yerləşən La Trobe Universitetinin professoru Jenny Graves-ə görə, kişi (XY) və qadın (XX) fərdlərin beynində gen aktivliyi əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir.
2025-ci ildə dərc edilmiş bir araşdırma, kişi beynində 610 genin, qadın beynində isə 316 genin daha aktiv olduğunu müəyyən edib.
Tədqiqatçılar vurğulayıblar ki, bu fərqlər yalnız hormonlara deyil, həm də dölün inkişafının çox erkən mərhələsində başlayan birbaşa genetik təsirlərə bağlıdır.
Genlərin yalnız 10 faizi cinsi xromosomlarda yerləşir
Genlərin əksəriyyəti cinsi xromosomlarda deyil, hər iki cinsdə olan “normal” xromosomlarda yerləşir. Bu, cinsi hormonların (estrogen və testosteron) gen fəaliyyətində əhəmiyyətli rol oynadığını göstərir.
Beyin toxumasının müayinələri neyronlarla əlaqəli genlərin qadınlarda daha aktiv, hüceyrə membranları və nüvə strukturları ilə əlaqəli genlərin isə kişilərdə daha aktiv olduğunu göstərib.
Xəstəlik Riskində Cins Fərqləri
Gen səviyyəsindəki bu fərqlər beyin xəstəliklərinə həssaslıqdakı cins fərqlərini də izah edə bilər.
Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqəli genlərin çoxu qadınlarda daha aktivdir. Bu, xəstəliyin qadınlarda yayılmasının iki dəfə çox olmasının səbəbini izah edə bilər.
Lakin kişilərə xas SRY geni Parkinson xəstəliyinin irəliləməsini sürətləndirə bilər.
Nəticə: Beyin fərqləri anadangəlmədir, lakin aydın sərhədlər yoxdur.
Tədqiqatçılar genlərin kişi və qadın beynində fərqli şəkildə fəaliyyət göstərdiyini etiraf etsələr də, bunun zəkaya və ya davranışa təsirinin hələ tam başa düşülmədiyini qeyd edirlər.
“Cinslər arasında genetik fərqlər var, lakin bu fərqlər fərdin qabiliyyətini və ya zəkasını müəyyən etmir”, – deyə Qreyvs bildirir.
Mənbə: Trthaber.com