Bugun.tv xəbər verir ki, 1929-cu il oktyabrın 29-da ABŞ-ın Nyu-York şəhərində yerləşən Uoll-Stritdə baş verən kütləvi səhm satışları dünya iqtisadiyyatının tarixində ən yaddaqalan hadisələrdən birinə çevrildi. “Qara çərşənbə axşamı” adlandırılan həmin gün fond bazarında 16 milyondan çox səhm alınıb-satıldı, bazarın dəyərində isə təxminən 14 milyard dollar həcmində itki qeydə alındı.
Böhran necə başladı?
1920-ci illərdə ABŞ iqtisadiyyatında sürətli yüksəliş yaşanırdı. Bir çox investor səhm qiymətlərinin daim artacağına inanır, hətta borc götürərək səhmlər alırdı. Lakin iqtisadiyyatda problemlər yaranmağa başlamış, bəzi sahələrdə istehsal zəifləmiş və işsizlik artmışdı. Səhm qiymətləri ilə şirkətlərin real vəziyyəti arasındakı fərq də getdikcə böyüyürdü.
1929-cu ilin sentyabrında bazar enişə keçdi. Oktyabrın 24-də başlayan kəskin satışlar sonrakı günlərdə daha da gücləndi. Oktyabrın 28-də bazar ciddi itkilərlə üzləşdi, ertəsi gün isə investorların panikası satışları rekord həddə çatdırdı. Səhm qiymətləri sürətlə düşdüyündən bir çox insan əlindəki investisiyaları böyük zərərlə satmağa məcbur oldu.
Adi insanlar, sahibkarlar və banklar necə təsirləndi?
Böhran təkcə varlı investorların problemləri ilə məhdudlaşmadı. Səhmləri borc pulla alan şəxslər investisiyalarının dəyəri azalsa da, götürdükləri borcları qaytarmaq öhdəliyini saxlayırdılar. Bəzi ailələr yığımlarını itirdi, banklar isə kreditlərin qaytarılmasında çətinliklərlə üzləşdi.
İnsanların gələcəyə inamının azalması alış-verişə və sahibkarlığa da təsir göstərdi. Müəssisələr satışların azalması səbəbindən istehsalı ixtisar etməyə, işçilərin bir qismini işdən çıxarmağa və xərcləri azaltmağa başladılar. Sonrakı illərdə bank böhranları, istehsalın azalması və kütləvi işsizlik vəziyyəti daha da ağırlaşdırdı.
“Qara çərşənbə axşamı” Böyük Depressiyanın səbəbi idimi?
1929-cu il fond bazarının çökməsi Böyük Depressiyanın ən məşhur hadisəsi olsa da, iqtisadi tarixçilər bu böhranın tək səbəblə izah edilə bilməyəcəyini vurğulayırlar. Bank sistemindəki zəifliklər, borclanma, gəlirlərin qeyri-bərabər bölüşdürülməsi və iqtisadi siyasətlə bağlı problemlər də böhranın dərinləşməsində rol oynadı.
1930-cu illərdə ABŞ-da və dünyanın bir sıra sənayeləşmiş ölkələrində istehsal azaldı, işsizlik yüksəldi və milyonlarla insan maddi çətinliklərlə üzləşdi. Bu hadisələr maliyyə bazarlarında həddindən artıq nikbinliyin və zəif nəzarətin nə qədər ağır nəticələr doğura biləcəyini göstərən tarixi nümunəyə çevrildi.
Mənbə: PBS