Bugun.tv xəbər verir ki, oktyabrın 25-də Avropanın əksər ölkələrində saatlar bir saat geri çəkilərək yay vaxtından standart vaxta keçilib. Bununla milyonlarla insan əlavə bir saat yatmaq imkanı əldə edib. Lakin dünyada mövsümi saat dəyişikliyi hələ davam edir. Noyabrın 1-də ABŞ-ın və Kanadanın əksər ərazilərində də saatlar bir saat geri çəkiləcək.
Mail.ru-nun “Vfokuse” nəşrində yayımlanan məlumata görə, Avropa İttifaqının bütün 27 üzv ölkəsi, eləcə də Böyük Britaniya, Norveç, İsveçrə və bir sıra digər Avropa ölkələri oktyabrın son bazar günü qış vaxtına keçir. Ukrayna, Moldova və Balkanların əksər ölkələri də bu qrafikə uyğun hərəkət edir.
Bununla belə, Avropada da istisnalar var. İslandiyada mövsümi saat dəyişikliyi tətbiq olunmur. Türkiyə isə 2016-cı ildən etibarən ilboyu UTC+3 saat qurşağında qalır.
Saatların geri çəkilməsi ölkələr arasındakı vaxt fərqinə də təsir edir. Məsələn, Moskva ilə Berlin və Paris arasındakı vaxt fərqi bir saatdan iki saata, Londonla fərq isə iki saatdan üç saata yüksəlib.
Noyabrın 1-də hansı ölkələrdə saat dəyişəcək?
Növbəti böyük saat dəyişikliyi noyabrın 1-də, bazar günü Şimali Amerikada baş tutacaq. ABŞ-ın və Kanadanın mövsümi saat dəyişikliyini tətbiq edən əksər ərazilərində yerli vaxtla saat 02:00-da əqrəblər bir saat geri çəkilərək 01:00-a qaytarılacaq.
Lakin bu qaydanın istisnaları da mövcuddur. ABŞ-da Havay adalarında və Arizona ştatının böyük hissəsində saatlar mövsümə görə dəyişdirilmir. Kanadada isə Yukon ərazisi və Saskaçevan əyalətinin böyük hissəsi ilboyu eyni vaxt rejimindən istifadə edir.
Meksikada 2022-ci ildə aparılan islahatlardan sonra ərazilərin əksəriyyəti mövsümi saat dəyişikliyindən imtina edib. Lakin ABŞ-la sərhədin bəzi hissələrində saat fərqinin tənzimlənməsi üçün bu təcrübə saxlanılıb.
Cənub yarımkürəsində isə saat dəyişikliyi əks təqvimlə həyata keçirilir. Avstraliya və Yeni Zelandiyanın mövsümi saat rejimini tətbiq edən bölgələrində yay vaxtı sentyabr və ya oktyabr aylarında başlayır, standart vaxta dönüş isə mart və ya apreldə baş verir.
Misirdə saatlar oktyabrın 30-da geri çəkiləcək
Avropanın qış vaxtına keçidi ilə Şimali Amerikadakı saat dəyişikliyi arasında Misirdə də vaxt rejimi dəyişəcək. Ölkədə 29 oktyabrdan 30 oktyabra keçən gecə saatlar geri çəkiləcək və ölkə UTC+3-dən UTC+2-yə keçəcək.
Misir 2023-cü ildə yeddi illik fasilədən sonra mövsümi saat dəyişikliyini bərpa edib. Rəsmilər bu qərarı elektrik enerjisinə qənaət etmək məqsədi ilə əsaslandırıblar. Ölkədə yay vaxtı adətən aprelin son cümə günündən oktyabrın son cümə axşamınadək tətbiq edilir.
İsrail də oktyabrın 25-də qış vaxtına keçib. Fələstin ərazilərində isə saatlar bir gün əvvəl, oktyabrın 24-də geri çəkilib.
Saatları dəyişmək ənənəsi necə yaranıb?
Saatların mövsümə uyğun dəyişdirilməsi ideyasının tarixi elektrik enerjisinin geniş yayılmasından əvvələ gedib çıxır.
1784-cü ildə ABŞ dövlət xadimi və ixtiraçısı Bencamin Franklin Parisdə olarkən gün işığından daha səmərəli istifadə etməklə şam və digər işıqlandırma vasitələrinə qənaət etməyin mümkünlüyü barədə satirik yazı dərc etdirib. O, insanların səhərlər daha tez oyanmasını təşviq edən müxtəlif üsullardan bəhs etsə də, müasir mənada saatların mövsümi olaraq dəyişdirilməsini təklif etməyib.
XIX əsrin sonlarında Yeni Zelandiyalı alim Corc Vernon Hadson yay aylarında vaxtın dəyişdirilməsi ideyasını irəli sürüb. Daha sonra britaniyalı Uilyam Uillet bu təşəbbüsün yayılması üçün kampaniya aparıb. Buna baxmayaraq, Böyük Britaniyada saatların dəyişdirilməsi ilə bağlı qərar uzun müddət qəbul edilməyib.
Müasir mənada mövsümi saat dəyişikliyini ölkə miqyasında ilk tətbiq edən Almaniya olub. Birinci Dünya müharibəsi zamanı, 1916-cı ildə, ölkədə enerji mənbələrinə qənaət etmək məqsədilə saatlar irəli çəkilib. Ardınca digər Avropa dövlətləri də bu qaydanı tətbiq etməyə başlayıblar.
Rusiyada yay vaxtı ilk dəfə 1917-ci ildə tətbiq edilib. XX əsr boyunca müxtəlif ölkələr bu qaydanı bir neçə dəfə ləğv edib və yenidən bərpa ediblər. Xüsusilə 1973-cü il neft böhranından sonra enerji sərfiyyatını azaltmaq məqsədilə mövsümi saat dəyişikliyinə maraq artıb.
Niyə bəzi ölkələr saatları dəyişməkdən imtina edir?
Müasir dövrdə saatların dəyişdirilməsinin enerji qənaətinə təsiri əvvəlki kimi birmənalı qiymətləndirilmir. Enerjiyə qənaət edən işıqlandırma sistemlərinin yayılması, kondisionerlərdən və istilik sistemlərindən istifadə, eləcə də gecə-gündüz fasiləsiz çalışan infrastruktur enerji sərfiyyatının quruluşunu dəyişib.
Mütəxəssislər saatların dəyişdirilməsinin insan sağlamlığına təsirinə də diqqət çəkirlər. Vaxtın bir saat irəli və ya geri çəkilməsi yuxu rejimini və orqanizmin bioloji ritmlərini müvəqqəti poza bilər. Yaz aylarında saatların irəli çəkilməsi xüsusilə çətin qəbul olunur, çünki insanlar bir saatlıq yuxu vaxtını itirirlər.
Rusiya 2011-ci ildə mövsümi saat dəyişikliyini dayandırıb. Ölkədə əvvəlcə daimi yay vaxtı saxlanılsa da, 2014-cü ildə saatlar geri çəkilərək standart vaxt rejiminə qayıdılıb. Türkiyə isə 2016-cı ildən etibarən ilboyu yay vaxtını xatırladan UTC+3 rejimində qalır.
Avropa İttifaqında da saatların mövsümi dəyişdirilməsinin ləğvi müzakirə olunub. Avropa Parlamenti 2019-cu ildə bu təşəbbüsü dəstəkləsə də, üzv dövlətlər yekun qərar barədə razılığa gələ bilməyiblər. Buna görə də Avropada saatlar hələ də ildə iki dəfə dəyişdirilir.
Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyalətində isə fərqli qərar qəbul edilib. Əyalətin böyük hissəsi 8 mart 2026-cı ildə saatları bir saat irəli çəkdikdən sonra daimi yay vaxtına keçib. Bu, həmin ərazilərdə son mövsümi saat dəyişikliyi olub. Noyabrın 1-də ABŞ-ın qonşu ştatlarının əksəriyyətində saatlar geri çəkiləcəyi halda, Vankuver və Britaniya Kolumbiyasının bu qərarın əhatə etdiyi ərazilərində saatlar dəyişdirilməyəcək.
Beləliklə, dünyanın bir sıra ölkələrində saatların mövsümi dəyişdirilməsi hələ də qüvvədə qalsa da, enerji qənaəti, insanların sağlamlığı və gündəlik həyatın rahatlığı ilə bağlı müzakirələr bu ənənənin gələcəyini gündəmdə saxlayır.
Mənbə: Mail.ru