Bugun.tv xəbər verir ki, ölçüsü cəmi bir neçə millimetr olan invaziv böcək dünyanın müxtəlif ölkələrində ağacları məhv edərək ciddi ekoloji və iqtisadi təhlükəyə çevrilib. “Polifaq dəlikaçan böcəyi” (polyphagous shot-hole borer) adlandırılan bu zərərverici Cənubi Afrikada xüsusilə geniş yayılıb və milyonlarla ağacı təhlükə altında qoyub.
Böcəyin ölçüsü təxminən küncüt toxumu qədərdir. Lakin kiçik ölçüsünə baxmayaraq, ağaclara vurduğu zərər olduqca böyükdür. Dişi böcək ağacın gövdəsinə və budaqlarına daxil olaraq orada tunellər açır. Daha təhlükəlisi isə odur ki, böcək özü ilə ağacın daxilində yayılan göbələk gətirir. Bu göbələk ağacın su və qida maddələrini daşıyan sistemini zədələyir və nəticədə ağac tədricən məhv olur.
Niyə ona “mükəmməl işğalçı” deyilir?
Alimlərin diqqətini çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri böcəyin çoxsaylı ağac növlərinə uyğunlaşa bilməsidir. 2026-cı ilin iyuluna olan məlumatlara görə, zərərverici təxminən 680 ağac və digər oduncaqlı bitki növünə hücum edib. Onun Cənub-Şərqi Asiyadan yayıldığı düşünülür və hazırda Antarktidadan başqa bütün qitələrdə qeydə alınıb.
Böcəyin yayılmasında oduncaq, canlı bitkilər və taxta qablaşdırma materiallarının ölkələr arasında daşınmasının mühüm rol oynadığı bildirilir. Cənubi Afrikada zərərverici ilk dəfə 2012-ci ildə aşkar edilib və 2017-ci ildə ölkədə mövcudluğu rəsmi təsdiqlənib. Sonrakı illərdə ölkənin doqquz əyalətindən səkkizində aşkarlanıb.
Milyardlarla dollarlıq təhlükə
Böcəyin yaratdığı problem yalnız ağacların məhv olması ilə məhdudlaşmır. Ağacların kəsilməsi, daşınması və məhv edilməsi də böyük xərc tələb edir. Bundan əlavə, şəhərlərdə ağacların azalması kölgənin itirilməsinə, havanın daha çox isinməsinə və quşlarla digər canlıların yaşayış mühitinin daralmasına səbəb ola bilər.
2022-ci ildə aparılan iqtisadi qiymətləndirməyə əsasən, zərərvericinin Cənubi Afrikada yayılmasından irəli gələn potensial itkilər növbəti 10 il ərzində 275 milyard rand, yəni həmin dövrün məzənnəsi ilə təxminən 18,5 milyard dollar ola bilər. Hesablamalara görə, ölkənin şəhərlərindəki təxminən 225 milyon ağacdan ən azı 65 milyonunun məhv edilməsi tələb oluna bilər.
Məhv etmək niyə bu qədər çətindir?
Mütəxəssislər böcək yeni əraziyə daxil olduqdan sonra onun tamamilə məhv edilməsinin son dərəcə çətin olduğunu bildirirlər. Yoluxmuş ağacların vaxtında müəyyənləşdirilərək kəsilməsi və məhv edilməsi yayılmanın qarşısını almağın əsas üsullarından biridir.
Bəzi ölkələrdə ayrı-ayrı yoluxma ocaqlarını aradan qaldırmaq mümkün olub. Lakin böcək açıq təbii ekosistemlərdə geniş yayıldıqdan sonra onu tamamilə yox etmək demək olar ki, mümkün deyil. Avstraliyanın Pert şəhərində də genişmiqyaslı ağac kəsmə tədbirlərinə baxmayaraq, zərərvericinin yayılmasının qarşısını tam almaq mümkün olmayıb.
Alimlər hazırda böcəyin sayını azaltmaq üçün parazit arılar, gənələr və nematodlardan istifadə kimi bioloji mübarizə üsullarını araşdırırlar. Lakin bu üsulların təbiətdə tətbiqi də ehtiyatla həyata keçirilməlidir.
Beləliklə, söhbət sadəcə ağacları məhv edən kiçik bir böcəkdən getmir. Onun sürətlə yayılması meşələr, şəhərlərin yaşıllığı, biomüxtəliflik və milyardlarla dollarlıq iqtisadi itkilərlə bağlı qlobal problemə çevrilə bilər.
Mənbə: CNN