Bugun.tv xəbər verir ki, İraqda yeni hökumət ölkənin uzun illərdir həll edə bilmədiyi əsas problemlərdən biri ilə üz-üzədir. Söhbət dövlət strukturlarından kənarda fəaliyyət göstərən silahlı qrupların dövlət nəzarətinə alınmasından gedir.
İrana yaxın bəzi silahlı qrupların İraq hökumətindən müstəqil şəkildə hərəkət etməsi və region ölkələrinə qarşı həyata keçirilən hücumlarda iştirak etməsi Bağdadın qonşu dövlətlərlə inkişaf etdirməyə çalışdığı münasibətlərə də təsir göstərir.
Son aylarda Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə İraq ərazisindən həyata keçirildiyi bildirilən pilotsuz uçuş aparatı hücumları bu problemin ən ciddi nümunələrindən biri hesab olunur.
İraqlı mənbələrin məlumatına görə, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun İraqda Körfəz ölkələrinə hücum etmək üçün kiçik qruplar yaratdığı və aprelin 20-dən mayın 17-dək ən azı yeddi hücumun bu qruplar tərəfindən həyata keçirildiyi bildirilir.
Bu vəziyyət İraqın istəmədiyi regional qarşıdurmalara cəlb olunması riskini artırır. İyulun sonunda ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanının İrานla yaxın əlaqələri olan silahlı qruplara qarşı İraq ərazisində birgə hava zərbələri endirməsi də bu problemin miqyasını göstərib.
Beləliklə, Bağdad qarşısında duran əsas sual yalnız silahlı qrupların silahlarını təhvil verib-verməyəcəyi deyil. Əsas məsələ İraqın xarici və təhlükəsizlik siyasətini kimin müəyyənləşdirəcəyidir – dövlət, yoxsa dövlət strukturlarından kənarda fəaliyyət göstərən silahlı qüvvələr?
Hökumət silah üzərində dövlət inhisarı yaratmaq istəyir
Baş nazir Əli Faleh əz-Zeydi hakimiyyətə gəldikdən sonra əvvəlki hökumətlərdən daha sərt mövqe ortaya qoyub. Hökumət beynəlxalq koalisiya qüvvələrinin ölkədən çıxarılması üçün müəyyən edilən 30 sentyabr tarixini silahlı qrupların dövlət strukturlarına inteqrasiyası baxımından da mühüm mərhələ hesab edir.
Zeydi İraqın rəsmi xəbər agentliyi INA-ya açıqlamasında hökumətin məqsədini belə ifadə edib:
“Dövlətin silah üzərində inhisara malik yeganə hakimiyyət orqanı olmasını istəyirik.”
Baş nazir iyul ayında da bu istiqamətdə müəyyən irəliləyiş əldə edildiyini bildirib və silahların dövlət nəzarətinə keçirilməsini ölkənin gələcəyi baxımından əsas islahatlardan biri kimi təqdim edib.
Təhlükəsizlik analitiki doktor Hurşit Dingilin sözlərinə görə, Zeydinin yanaşması əvvəlki hökumətlərin daha ehtiyatlı və uzunmüddətli danışıqlara əsaslanan siyasətindən fərqlənir.
Hökumətin planı yalnız silahlı qrupların silahlarını təhvil verməsini nəzərdə tutmur. Plan çərçivəsində bu qrupların üzvlərinin müəyyən edilmiş dövlət təhlükəsizlik qurumlarına yerləşdirilməsi də nəzərdə tutulur. Ekspertlərin fikrincə, sentyabrın 30-dan sonra plana tabe olmayan qruplara qarşı hüquqi prosedurların işə salınması mümkündür.
Bütün silahlı qruplar razı deyil
İraqda bütün silahlı qrupların eyni mövqedə olduğunu demək hələ mümkün deyil.
Müqtəda əs-Sədrə bağlı Səraiya əs-Salam, eləcə də bəzi şiə silahlı qrupları dövlət strukturlarına inteqrasiya istiqamətində addımlar atır. Bunun əksinə, İranın “Müqavimət oxu”na daha sıx bağlı Kətaib Hizbullah, Kətaib Seyyid əş-Şühəda və Hərəkat ən-Nücəba kimi qrupların silahlarını təhvil verməyə qarşı çıxdığı bildirilir.
Ekspertlər hesab edirlər ki, bu fərq qrupların İraq siyasətində və dövlət strukturlarında sahib olduqları maraqlarla da əlaqəlidir. Bağdadla daha sıx inteqrasiya olunmuş qruplar dövlət strukturlarına daxil olmağa daha açıqdır, İranın regional strategiyasına daha çox bağlı olan silahlı qruplar isə dövlətin vahid komanda zəncirinə daxil olmağa daha çox müqavimət göstərir.
Qətərin “Əl-Cəzirə” telekanalının hazırladığı qiymətləndirmələrə görə, yalnız Hərəkat ən-Nücəbanın 8-10 min arasında döyüşçüsü olduğu və təşkilatın raket, PUA, artilleriya və ağır silah imkanlarına malik olduğu bildirilir.
Hurşit Dingilin fikrincə, İranın mövqeyi də bu prosesin nəticəsində mühüm rol oynayacaq. Onun sözlərinə görə, Tehran silahlı qrupların tərksilah edilməsinə qarşı çıxır və bu münasibət həm bəyanatlarda, həm də praktiki addımlarda özünü göstərir.
İraqın regional siyasəti də risk altındadır
İraq son illərdə qonşuları ilə münasibətlərdə yeni mərhələ yaratmağa çalışır. Türkiyə ilə təhlükəsizlik, enerji və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlıq genişlənir. İnkişaf Yolu layihəsi isə Bağdadı Türkiyə üzərindən Avropa bazarlarına bağlaya biləcək mühüm iqtisadi dəhliz kimi qiymətləndirilir.
Körfəz ölkələri ilə iqtisadi və diplomatik əlaqələrin genişləndirilməsi də İraqın xarici siyasət prioritetləri sırasındadır.
Lakin dövlət strukturlarından kənarda fəaliyyət göstərən silahlı qrupların müstəqil qərarlar qəbul etməsi bu siyasətin qarşısında ciddi maneə yaradır.
Son regional qarşıdurmalar zamanı Bağdad qonşu ölkələrə İraq ərazisinin hücumlar üçün istifadəsinə icazə verməyəcəyi mesajını versə də, İraq ərazisindən həyata keçirilən hücumlar ölkəni Səudiyyə Ərəbistanı və digər Körfəz ölkələri ilə qarşı-qarşıya gətirib.
Şiə Bədr Təşkilatının rəhbəri Hadi əl-Amiri də ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanının İraqa zərbələrinə cavab verilməməsinə çağırıb. Bu mövqe İraqdakı bəzi siyasi qüvvələrin regional eskalasiyanı azaltmağa çalışdığını göstərib.
Ekspert Hurşit Dingil hesab edir ki, silahların dövlətə təhvil verilməsi prosesi və İraq ərazisindən digər ölkələrə qarşı həyata keçirilən hücumlar Zeydi hökumətinin qarşısında dayanan əsas suverenlik problemlərindən biridir.
Əsas məsələ silahdan çox, komandanlıqdır
Mütəxəssislər bildirirlər ki, problem yalnız silahlı qrupların dövlət təhlükəsizlik qüvvələrinin tərkibinə keçirilməsi ilə həll olunmaya bilər. İraqın keçmiş təcrübəsi göstərir ki, bəzi silahlı strukturlar dövlət qurumlarına inteqrasiya edilsə belə, öz siyasi və təşkilati əlaqələrini qoruyub saxlayıblar.
Bu səbəbdən əsas sual silahların harada saxlanılması deyil, əməli komanda və qərarvermə səlahiyyətinin həqiqətən dövlətə keçib-keçməyəcəyidir.
Bağdad silahlı qrupları vahid dövlət nəzarəti altına ala bilsə, qonşu ölkələrlə yaşanan təhlükəsizlik problemlərinin mühüm bir hissəsini aradan qaldıra bilər. Bu isə Türkiyə və Körfəz ölkələri ilə iqtisadi əməkdaşlığın, enerji və nəqliyyat layihələrinin, eləcə də xarici investisiyaların genişlənməsi üçün daha əlverişli şərait yarada bilər.
Əks halda isə dövlət strukturlarından kənarda fəaliyyət göstərən silahlı qüvvələrin mövcudluğu İraq hökumətinin müstəqil xarici siyasət yürütməsini çətinləşdirməkdə davam edəcək. Belə qruplar tərəfindən həyata keçiriləcək hər hansı yeni sərhədlərarası hücum Bağdadın uzun müddət ərzində qurmağa çalışdığı regional münasibətləri yenidən gərginləşdirə bilər.
Mənbə: Trt.haber