Bugun.tv xəbər verir ki, sabun köpüyü üfürülən zaman demək olar ki, həmişə dairəvi forma alır. Bunun əsas səbəbi mayenin səthində yaranan səthi gərilmə qüvvəsidir.
Sabun köpüyü çox nazik su qatından ibarətdir və bu qatın hər iki tərəfində sabun molekulları yerləşir. Suyun daxilində olan molekullar ətrafdakı digər molekullar tərəfindən bütün istiqamətlərdə çəkilir və tarazlıq yaranır.
Səthdə yerləşən molekullar isə yuxarı tərəfdən su molekullarının təsirini görmür. Buna görə də onlar içəriyə doğru çəkilir. Nəticədə bütün səth sahəsini azaltmağa çalışan qüvvə yaranır. Buna səthi gərilmə deyilir.
Sabun köpüyünün daxilində hava olduğuna görə pərdə tamamilə yığılıb kiçik bir damlaya çevrilə bilmir. Bu zaman köpük eyni həcmdə havanı saxlayaraq mümkün qədər kiçik səth sahəsinə malik forma almağa çalışır. Bu forma isə kürədir.
Riyazi baxımdan da eyni həcmə malik cisimlər arasında ən kiçik səth sahəsinə malik olan forma kürədir. Buna görə sabun pərdəsi başqa formalar əvəzinə təbii olaraq kürəyə yaxınlaşır.
Köpüyün daxilində və xaricində təzyiq də eyni olmur. Bu əlaqə fizikada Laplas qanunu ilə izah edilir. Köpüyün radiusu kiçildikcə onun daxilindəki təzyiq artır.
Məsələn, müxtəlif ölçülü iki sabun köpüyü boru ilə birləşdirildikdə kiçik köpükdən hava böyük köpüyə keçir. Bunun səbəbi kiçik köpükdə təzyiqin daha yüksək olmasıdır.
Lakin sabun köpüyü həmişə ideal kürə formasında qalmır. Köpüyün ölçüsü böyüdükcə cazibə qüvvəsinin təsiri daha nəzərəçarpacaq olur. Nəticədə iri köpüklər aşağıdan bir qədər yastılaşa bilər.
Alimlərin apardığı təcrübələr göstərib ki, müəyyən ölçüdən sonra nəhəng sabun köpükləri artıq tam sferik formada qalmır və cazibə qüvvəsinin təsiri ilə nəzərəçarpacaq dərəcədə yastılaşır.
Çəkisizlik şəraitində isə vəziyyət fərqlidir. Məsələn, kosmosda su sərbəst buraxıldıqda o, yenidən kürəyə yaxın forma alır. Bu da göstərir ki, dairəvi forma təsadüfi deyil, səthi enerjinin minimuma enməsi ilə bağlı fiziki qanunauyğunluğun nəticəsidir.
Səthi gərilmə prinsipi yalnız sabun köpüklərinə aid deyil. Eyni fiziki qanun damcıların, köpüklərin, maye pərdələrinin və hətta ağciyərlərdəki alveolların davranışında da mühüm rol oynayır.
Mənbə: Mail.ru Science