Bugun.tv xəbər verir ki, okeanın günəş işığı çatmayan dərinliklərində yaşayan bir çox canlı öz işığını yaratmaq qabiliyyətinə malikdir. Biolüminessensiya adlanan bu hadisə bəzi balıqlara, meduzalara, kalmarlara və digər dəniz orqanizmlərinə qaranlıq mühitdə yaşamağa kömək edir. Onlar yaratdıqları işıqdan ovlarını cəlb etmək, düşmənlərindən qorunmaq və öz növlərinin nümayəndələri ilə əlaqə yaratmaq üçün istifadə edə bilirlər.
ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyasının (NOAA) məlumatına görə, biolüminessensiya canlı orqanizmin daxilində gedən kimyəvi reaksiyalar nəticəsində yaranır. Bu prosesdə, adətən, lusiferin adlı maddə oksigenlə reaksiyaya girir. Lusiferaza adlı ferment isə reaksiyanın baş verməsinə kömək edir. Nəticədə enerji işıq şəklində ayrılır.
Dəniz canlıları işıqdan nə üçün istifadə edir?
Okeanın dərinliklərində günəş işığı çox azdır və ya ümumiyyətlə yoxdur. Belə şəraitdə öz işığını yaratmaq canlılar üçün mühüm üstünlükdür.
Bəzi yırtıcı balıqlar bədənlərindəki işıqlı orqanlardan istifadə edərək kiçik canlıları özlərinə yaxınlaşdırırlar. Məsələn, dərinliklərdə yaşayan fənərbalıqlarının baş hissəsində yerləşən işıqlı çıxıntı ovlarını cəlb edən yemə bənzər rol oynaya bilər.
Digər canlılar isə işıqdan müdafiə vasitəsi kimi istifadə edirlər. Bəziləri təhlükə hiss etdikdə parlaq işıqlı maddə buraxaraq yırtıcının diqqətini yayındırır. Başqa növlər öz bədənlərinin işığını ətraf mühitə uyğunlaşdıraraq görünməməyə çalışırlar. Bu üsul xüsusilə aşağıdan baxan yırtıcılardan gizlənmək üçün faydalıdır.
Bütün canlılar işığı eyni cür yaratmır
Bəzi dəniz orqanizmləri işığı öz hüceyrələrində baş verən kimyəvi reaksiyalarla yaradır. Digərləri isə bədənlərində yaşayan işıq yaradan bakteriyalardan faydalanırlar. Belə bakteriyalar müəyyən balıq və kalmar növlərinin xüsusi orqanlarında yaşayaraq onların işıq saçmasına kömək edə bilər.
Bu işıq həmişə mavi rəngdə olmur. Okean suyunda mavi və yaşıl işıq daha yaxşı yayıldığı üçün dərinliklərdə bu rənglərə tez-tez rast gəlinir. Bununla belə, müxtəlif canlılar qırmızı və digər rənglərdə də işıq yarada bilir.
Alimlər üçün nə üçün əhəmiyyətlidir?
Biolüminessensiya təkcə dəniz canlılarının həyatını öyrənmək baxımından maraqlı deyil. İşıq yaradan zülallar və kimyəvi reaksiyalar elmi tədqiqatlarda da istifadə olunur. Bu üsullar hüceyrələrdə gedən prosesləri izləməyə, müəyyən maddələrin mövcudluğunu aşkar etməyə və bioloji sistemləri daha yaxşı anlamağa kömək edir.
Okeanın böyük hissəsi hələ də ətraflı öyrənilməyib. Buna görə də dərinliklərdə yaşayan canlıların işıq yaratma üsullarının araşdırılması həm təbiətin sirlərini açır, həm də elm üçün yeni imkanlar yaradır.
Mənbə: NOAA