Bugun.tv xəbər verir ki, qlobal araşdırmanın nəticələrinə əsasən, uşaqların ekran qarşısında keçirdiyi vaxtın çox olması onların akademik göstəriciləri, dil inkişafı, emosional vəziyyəti və davranışları ilə əlaqəli mənfi nəticələrlə müşayiət oluna bilər.
“TRT Haber”in məlumatına görə, araşdırmada 64 ölkədən 2,8 milyondan çox uşağa aid məlumatlar təhlil edilib. Bu, ekran müddətinin uşaqların inkişafına təsirini araşdıran ən geniş tədqiqatlardan biri hesab olunur.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, yüksək ekran istifadəsi uşaqların inkişafı və psixi sağlamlığı ilə əlaqəli bəzi digər amillərlə – ailənin sosial-iqtisadi vəziyyəti, valideyn davranışları və erkən doğuş kimi amillərlə müqayisə edilə bilən və bəzi hallarda daha böyük əlaqə göstərib.
Araşdırmada televiziya, smartfon və digər cihazlardan istifadə ilə yanaşı, sosial mediada vaxt keçirmək, elektron oyunlar oynamaq və görüntülü danışıq kimi müxtəlif fəaliyyətlər də nəzərdən keçirilib.
Akademik nəticələr və dil inkişafı
“JAMA Pediatrics” jurnalında yayımlanan araşdırmaya əsasən, ekran qarşısında daha çox vaxt keçirən uşaqlarda ümumi akademik göstəricilərin daha aşağı olması müşahidə edilib.
Alimlər ayrı-ayrı fənləri də təhlil ediblər. Ekran qarşısında keçirilən vaxtın riyaziyyat, oxu və ya təbiət elmləri üzrə nəticələrlə aydın əlaqəsi müəyyən edilməyib. Bununla belə, tədqiqatçılar həmin sahələrin daha az araşdırıldığını və buna görə nəticələrin kifayət qədər məlumatın olmaması ilə bağlı ola biləcəyini bildiriblər.
Kanadanın Kalqari Universitetinin alimlərinin rəhbərlik etdiyi araşdırmada yüksək ekran müddətinin uşaqlarda dil inkişafının daha zəif olması ilə də əlaqəli olduğu müəyyənləşdirilib.
Psixi sağlamlıq və davranışlarla əlaqə
Tədqiqatçılar ekran qarşısında daha çox vaxt keçirən uşaqlarda sosial-emosional və psixi sağlamlıqla bağlı bəzi problemlərin daha çox müşahidə edildiyini bildiriblər.
Yüksək ekran istifadəsi depressiya və narahatlıq əlamətləri, emosional çətinliklər və həmyaşıdlarla münasibətlərdə problemlərlə yanaşı, aqressiv davranışlar və diqqət çatışmazlığı ilə əlaqəli simptomlarla da əlaqələndirilib.
Alimlərin fikrincə, nəticələr yüksək ekran məruz qalmasının aşağı akademik göstəricilər, daha zəif dil inkişafı, emosional və həmyaşıd problemləri, eləcə də müəyyən davranış çətinlikləri ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərir.
Araşdırmada həmçinin qeyd olunub ki, müşahidə edilən əlaqələrin gücü sosial-iqtisadi vəziyyət, valideynlik davranışları və erkən doğuş kimi uşaqların inkişafına təsir etdiyi artıq məlum olan bəzi amillərlə oxşar və ya daha böyük olub.
Mütəxəssislər nəticələrin düzgün şərh edilməsini vacib sayırlar
Bununla belə, bəzi mütəxəssislər araşdırmanın nəticələrini ehtiyatla şərh etməyin vacibliyini vurğulayıblar.
İspaniyanın Saraqosa Universitetinin sosiologiya üzrə baş müəllimi Tatiana İniqes Berrozpe bildirib ki, araşdırma ekran qarşısında keçirilən vaxt ilə psixi sağlamlıq və akademik göstəricilər arasında əlaqə göstərir, lakin həmin təsirin ölçüsü kiçikdir.
Onun sözlərinə görə, bu nəticə əhəmiyyətsiz deyil, lakin ekranların yeniyetmələrdə emosional problemlərin əsas səbəbi olduğu qənaətini təsdiqləmir. Berrozpe vurğulayıb ki, yalnız ekran istifadəsi bir yeniyetmənin niyə emosional çətinlik yaşadığını və ya məktəbdə niyə daha aşağı nəticə göstərdiyini izah edə bilməz.
Loughborough Universitetinin davranış epidemiologiyası üzrə professoru Ester van Sluijs isə araşdırmanı yüksək keyfiyyətli hesab etsə də, ekran istifadəsinin müxtəlif növləri arasında kifayət qədər fərq qoyulmadığını bildirib.
Onun fikrincə, sosial media və ya elektron oyunlar kimi konkret fəaliyyətlərin ayrıca hansı nəticələrə səbəb olduğunu müəyyənləşdirmək üçün mövcud məlumatlar yetərli deyil. Buna görə də tədqiqatın nəticələri uşaqların və yeniyetmələrin hazırkı ekran istifadəsi vərdişləri nəzərə alınmaqla ehtiyatla qiymətləndirilməlidir.
Mənbə: TRT Haber