Cenevrədə keçiriləcək növbəti danışıqlar ərəfəsində İran nüvə proqramı ilə bağlı müəyyən güzəştlərə hazır olduğunu açıqlayıb. Tehran uranın zənginləşdirilmə səviyyəsini 60%-dən 3,67%-ə endirməyə razıdır. Bu göstərici 2015-ci ildə imzalanmış Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) çərçivəsində müəyyən edilən həddə uyğundur.
Lakin United States daha uzunmüddətli – azı 10 illik moratorium və toplanmış zənginləşdirilmiş uranın ölkə xaricinə çıxarılmasını tələb edir. Tehran isə yalnız materialın ölkə daxilində zənginlik dərəcəsini azaltmağa (qarışdırma və ya oksid formaya çevirmə yolu ilə) razıdır, lakin onu başqa ölkəyə ötürmək niyyətində deyil.
Əsas ziddiyyət nədədir?
International Atomic Energy Agency (MAQATE) məlumatına görə, 2025-ci ilin sonuna qədər İranın 60%-ə qədər zənginləşdirilmiş 200 kiloqramdan çox uran ehtiyatı var. Bu səviyyə texniki baxımdan silah üçün tələb olunan 90%-ə yaxındır.
Vaşinqton ehtiyatların bir hissəsinin, məsələn, Rusiyaya və ya başqa ölkəyə göndərilməsini istəyir. Tehran isə bu ehtiyatları milli sərvət və uzun illərin elmi nailiyyəti kimi qiymətləndirir və onların xaricə verilməsini prinsipial şəkildə rədd edir.
Ekspert nə deyir?
Rusiya Elmlər Akademiyasının İNİON institutunun əməkdaşı Vasili Ostanin-Qolovnya bildirib ki, İranın indiki mövqeyi ölkə daxilindəki qeyri-sabitlik və regiondakı təsir imkanlarının zəifləməsi ilə bağlıdır. Onun sözlərinə görə, Tehran diplomatik baxımdan üstün görünmək və nüvə proqramının “dinc xarakter daşıdığını” nümayiş etdirmək istəyir.
Ekspert hesab edir ki, İran proqramın tam dayandırılması və ya ehtiyatların xaricə çıxarılması kimi radikal addımlara getməyəcək. Ən real variant əvvəlki razılaşmaya bənzər müvəqqəti məhdudiyyətlərdir.
Danışıqlar fonunda gərginlik
Cenevrədə ABŞ-İran danışıqları Oman vasitəçiliyi ilə “dolayı diplomatiya” formatında keçirilir. Bu arada ABŞ İrana qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edib.
İran tərəfi nüvə proqramının dinc məqsəd daşıdığını bildirir. İranın müdafiə strukturlarının nümayəndələri qeyd ediblər ki, əsas mövzu nüvə silahının hazırlanmasından imtina olarsa, razılaşma tez əldə edilə bilər.
Bölgədə vəziyyət isə gərgin olaraq qalır. İsrailin mümkün hərbi addımları və ABŞ-ın mövqeyi danışıqların taleyinə birbaşa təsir göstərə bilər.
Mənbə: mail.ru