Qızların təhsili, vahid məktəbli forması və qanunun aliliyi haqqında düşüncələr
Bugun.Tv xəbər verir ki, “Əlil Qadınlar Cəmiyyəti” İctimai Birliyinin sədri Məhluqə Rəhimova qızların təhsil hüququ, qadınların cəmiyyətdə bərabər imkanlara malik olması, vahid məktəbli forması və dünyəvi təhsilin qorunması ilə bağlı fikirlərini bölüşüb.
Məhluqə Rəhimovanın müəllifi olduğu yazını təqdim edirik.
MƏKTƏB — QADIN HÜQUQLARININ, ELMİN VƏ DÜNYƏVİ TƏHSİLİN MƏKANI
Qızların təhsili, vahid məktəbli forması və qanunun aliliyi haqqında düşüncələr
Məhluqə Rəhimova
“Əlil Qadınlar Cəmiyyəti” İctimai Birliyinin sədri
Qızların təhsil hüququ, qadınların cəmiyyətdə bərabər imkanlara malik olması və dünyəvi təhsilin qorunması hər bir müasir dövlətin inkişafını müəyyən edən mühüm göstəricilərdəndir. Bu məsələlərə münasibət bildirərkən tariximizi, milli dəyərlərimizi, qanunvericiliyimizi və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətimizi birlikdə nəzərə almalıyıq.
Azərbaycanın maarifçilik tarixində Hacı Zeynalabdin Tağıyevin təşəbbüsü ilə 1901-ci il oktyabrın 7-də Bakıda fəaliyyətə başlayan qızlar məktəbi xüsusi yer tutur. Bu məktəb yalnız bir təhsil müəssisəsi deyildi. O, qızların bilik əldə etməsi, dünyagörüşünün genişlənməsi və cəmiyyətdə daha fəal iştirak etməsi yolunda mühüm tarixi addım idi.
Tağıyevin bu təşəbbüsü bizə vacib bir həqiqəti xatırladır: cəmiyyətin tərəqqisi qadınların və qızların təhsil imkanlarının genişləndirilməsindən ayrılmazdır. Qızların məktəbə gəlməsi, təhsilini davam etdirməsi, peşə sahibi olması və müstəqil düşünməsi milli inkişafın əsas şərtlərindəndir.
Bəs bu gün məktəbli forması ətrafında müzakirələrə hansı prinsiplərlə yanaşmalıyıq?
İlk növbədə, dinə münasibətlə ümumi təhsil müəssisəsinin qaydalarını fərqləndirməliyik. Hər bir insanın dini etiqadına hörmət göstərilməsi vacibdir. Eyni zamanda, dövlət məktəbi bütün şagirdlər üçün ortaq təhsil mühiti yaradan, elmi bilikləri, tənqidi düşüncəni, vətəndaşlıq məsuliyyətini və qarşılıqlı hörməti formalaşdıran ictimai institutdur.
Vahid məktəbli forması şagirdlər arasında ümumi mənsubiyyət hissinin güclənməsinə, geyim üzərindən sosial fərqlərin qabardılmamasına və məktəb mühitində müəyyən nizamın qorunmasına xidmət edə bilər. Buna görə məktəbli forması məsələsi yalnız geyim seçimi kimi deyil, ümumi təhsil mühitinin təşkilinə aid məsələ kimi də qiymətləndirilməlidir.
Məktəbdə vahid geyim qaydalarının müdafiəsi heç bir qadının və ya qızın dini inancına, şəxsi ləyaqətinə və hüquqlarına qarşı mövqe demək deyil. Eyni zamanda, dini azadlığa hörmət ümumi təhsil müəssisələrində qanunla müəyyən edilmiş qaydaların əhəmiyyətini aradan qaldırmır. Bu məsələlər emosiyalarla deyil, hüquqi prinsiplər, qarşılıqlı hörmət və uşaqların mənafeyi əsasında müzakirə edilməlidir.
Azərbaycan Respublikasının “Ümumi təhsil haqqında” Qanununa 2026-cı ildə edilmiş dəyişikliklərdə millilik və dünyəvilik ümumi təhsilin prinsipləri sırasında təsbit olunub, dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimlə bağlı tələblərə riayət etməsi nəzərdə tutulub. Nazirlər Kabinetinin 21 sentyabr 2026-cı il tarixli 309 nömrəli qərarı ilə də şagirdlərin müəyyən edilmiş geyim formasına dair qaydalara dəyişiklik edilib.
Bu hüquqi çərçivə dövlət məktəblərində vahid geyim standartlarının ardıcıl tətbiqinin vacibliyini göstərir. Bununla yanaşı, hər hansı konkret halın qiymətləndirilməsi qüvvədə olan normativ aktların məzmununa, tətbiq qaydalarına və uşaqların hüquqlarına uyğun aparılmalıdır. Qanunun aliliyi yalnız qaydaların mövcudluğu deyil, onların aydın, ardıcıl və hamıya bərabər tətbiq edilməsidir.
Dünyəvilik dinə qarşı olmaq deyil. Dünyəvi təhsil müxtəlif inanclara mənsub insanların ortaq hüquqi və təhsil məkanında bərabər iştirakını, tədrisin elmi biliklərə əsaslanmasını və dövlət təhsilinin qanunla müəyyən edilmiş prinsiplər əsasında təşkilini nəzərdə tutur.
Məktəbin əsas vəzifəsi uşağa yalnız məlumat öyrətmək deyil. Məktəb həm də uşağa sual verməyi, sübutları qiymətləndirməyi, fərqli fikirlərə hörmət etməyi, hüquq və vəzifələrini anlamağı öyrətməlidir. Sağlam cəmiyyət savadlı, müstəqil düşünən, milli-mənəvi dəyərlərini tanıyan və başqalarının hüquqlarına hörmət edən vətəndaşlarla formalaşır.
Qızların təhsildən kənarda qalmasına, təhsil imkanlarının məhdudlaşdırılmasına və onların gələcəyini müəyyənləşdirən seçimlərin təzyiq altında edilməsinə biganə qala bilmərik. Eyni zamanda, geyimlə bağlı müzakirələrdə hər hansı şagirdi alçaltmaq, damğalamaq və ya onun təhsil hüququnu təhlükə altına qoymaq yolverilməzdir. Qaydalara riayət məsələləri uşaqların ləyaqətini qoruyan, izah və maarifləndirməyə üstünlük verən hüquqi yanaşma ilə həll olunmalıdır.
Azərbaycan mürəkkəb geosiyasi məkanda yerləşir. Belə şəraitdə dünyəvi dövlətçilik, ictimai sabitlik, milli həmrəylik və hüquqi institutlara inamın qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Lakin cəmiyyətin dayanıqlılığı insanları dini mənsubiyyətinə görə qarşı-qarşıya qoymaqla deyil, keyfiyyətli təhsil, hüquqi mədəniyyət, media savadlılığı və müstəqil düşüncə ilə gücləndirilir.
Mənim mövqeyim aydındır: dövlət ümumi təhsil müəssisələrində qanunla müəyyən edilmiş vahid məktəbli forması qaydaları qorunmalı, dünyəvi təhsil prinsipi ardıcıl tətbiq edilməli, qızların təhsil hüququ və hər bir şagirdin insan ləyaqəti isə daim müdafiə olunmalıdır. Bu prinsiplər bir-birinə zidd deyil; əksinə, hüquqi və demokratik cəmiyyətin əsaslarını möhkəmləndirir.
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızlar məktəbi bizə miras olaraq yalnız tarixi bir binanı deyil, maarifçilik məsuliyyətini də xatırladır. O mirasın ən doğru davamı qızların məktəbə gəlməsinə, təhsil almasına, öz bacarıqlarını inkişaf etdirməsinə və ölkəmizin gələcəyində fəal iştirakına şərait yaratmaqdır.
Məktəbi məktəb edən təkcə geyim deyil. Onu məktəb edən verdiyi bilik, formalaşdırdığı düşüncə, qoruduğu hüquqlar və yetişdirdiyi insandır. Ancaq ümumi qaydalar da məktəb həyatının ayrılmaz hissəsidir və onlar qanunun aliliyi çərçivəsində qorunmalıdır.
Qızların təhsil aldığı, qadınların hüquqlarının qorunduğu, elmin və dünyəvi düşüncənin inkişaf etdiyi, qanunun hamı üçün eyni dəyər daşıdığı Azərbaycan naminə!