Bugun.tv xəbər verir ki, Misir və Efiopiya arasında Nil çayının sularından istifadə ilə bağlı uzunmüddətli mübahisə yeni mərhələyə daxil olub. Efiopiyanın Nilin əsas qolu olan Mavi Nil üzərində daha üç hidroenerji layihəsini irəlilətmək planı Qahirənin narahatlığını artırıb.
Al Jazeera yazır ki, Misir bu dəfə layihələrin tikintisini birbaşa dayandırmağa çalışmaq əvəzinə diplomatiya, beynəlxalq təzyiq və Sudanla əməkdaşlıq yolu ilə Efiopiyanın gələcək bənd layihələrinə təsir göstərməyə çalışır. Söhbət Karadobi, Mandaya və Beko Abo layihələrindən gedir.
Məlumata görə, bu üç layihənin ümumi elektrik istehsal gücünün təxminən 5 700 meqavat olacağı bildirilir. Lakin layihələr hələ planlaşdırma mərhələsində olduğundan onların texniki göstəriciləri və gücü dəyişə bilər. Efiopiya mart ayında bu layihələrin irəlilədilməsi ilə bağlı planlarını açıqlayıb.
Efiopiya niyə yeni bəndlər tikmək istəyir?
Addis-Abeba Mavi Nilin su ehtiyatlarından istifadəni ölkənin elektrik enerjisi istehsalının, iqtisadi inkişafının və enerji təhlükəsizliyinin əsas istiqamətlərindən biri hesab edir.
Efiopiyada milyonlarla insanın tarixən sabit elektrik təchizatına çıxışı məhdud olub. Buna görə hökumət hidroenergetika layihələrinin genişləndirilməsini ölkənin inkişafı üçün vacib sayır.
Mütəxəssislər isə yeni bəndlərin Misir və Sudana təsirinin onların ölçüsündən, su anbarlarının tutumundan, doldurulma qrafikindən və su buraxılış qaydalarından asılı olacağını bildirirlər. Yalnız elektrik enerjisi istehsalına yönələn nisbətən kiçik bəndlərin aşağı axındakı ölkələrə təsiri daha məhdud ola bilər. Böyükmiqyaslı suvarma layihələri isə daha ciddi nəticələr yarada bilər.
Misir niyə narahatdır?
Nil çayı Misirin əsas şirin su mənbəyidir və buna görə ölkə çayın yuxarı hissəsində həyata keçirilən hər bir böyük layihəyə milli təhlükəsizlik məsələsi kimi yanaşır.
Qahirənin əsas narahatlığı Efiopiyanın elektrik enerjisi istehsal etməsi deyil. Misir suyun yuxarı axında necə saxlanılması və idarə olunmasından, xüsusilə quraqlıq dövrlərində su buraxılışlarının necə həyata keçiriləcəyindən narahatdır.
Buna görə Misir bəndlərin istismarı, quraqlıq zamanı suyun idarə olunması, su buraxılışları və məlumat mübadiləsi ilə bağlı məcburi qaydaların qəbul edilməsini istəyir.
Böyük İntibah Bəndi mübahisənin əsasını dəyişib
Mübahisənin mərkəzində uzun illər Efiopiyanın Böyük İntibah Bəndi (GERD) dayanıb. Efiopiya bu layihəni 2025-ci ilin sentyabrında istifadəyə verib.
Təxminən 5 milyard dollara başa gələn bəndin quraşdırılmış elektrik istehsal gücü təxminən 5 150 meqavatdır və artıq Efiopiyanın enerji sistemində mühüm yer tutur.
Misir illərlə diplomatik təzyiq göstərsə də, GERD-in tikintisinin qarşısını ala bilməyib. Buna görə Qahirə indi strategiyasını dəyişərək yalnız bir bəndin qarşısını almaq əvəzinə gələcək layihələrin necə layihələndirilməsi, doldurulması və idarə olunması prosesində iştirak etməyə çalışır.
Sudan məsələdə mühüm tərəfdir
Nil mübahisəsində Sudan da mühüm mövqeyə malikdir. Ölkə Efiopiya ilə Misirin arasında yerləşir və çaydakı dəyişikliklərdən birbaşa təsirlənir.
Sudan bəzi hallarda Efiopiyanın daha sabit su axını və elektrik enerjisi imkanlarından faydalana bilər. Bununla yanaşı, Xartum da yeni layihələrlə bağlı daha çox məlumat, şəffaflıq və təhlükəsizlik təminatları tələb edir.
Lakin Sudanın daxili müharibəsi onun regional diplomatik prosesdə daha fəal rol oynamasını çətinləşdirir.
Ekspertlər hesab edirlər ki, Misirin Efiopiyaya təsir imkanları müəyyən olsa da, bu imkanlar məhduddur. Qahirənin əsas vasitələri diplomatiya, beynəlxalq hüquq, regional tərəfdaşlıq və Sudanla koordinasiyadır.
Mütəxəssislərin fikrincə, ən real həll yolu Misir, Efiopiya və Sudanın su məlumatlarını paylaşması, yeni layihələr barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq etməsi və quraqlıq dövrləri üçün razılaşdırılmış qaydalar müəyyənləşdirməsidir.
Beləliklə, Mavi Nil üzərində yeni hidroenerji layihələri Afrika regionunda su və enerji məsələləri ətrafında yeni gərginlik mənbəyi yaradır. Qarşıdakı dövrdə əsas sual Misirin diplomatik təzyiqi ilə Efiopiyanın enerji və inkişaf siyasəti arasında hansı kompromisin əldə ediləcəyidir.
Mənbə: Al Jazeera