Bugun.tv xəbər verir ki, aviasiya sahəsində pilotsuz və tam avtonom sistemlər sürətlə inkişaf edir. ABŞ və Braziliyada kommersiya icazələri alan elektrik mühərrikli, kokpitsiz təyyarələr xüsusilə kənd təsərrüfatında dərmanlama və yük daşınması kimi mürəkkəb və təhlükəli işlərdə istifadə olunmağa başlayıb.
Bu hava vasitələri insan pilotların təhlükəsiz şəkildə uça bilmədiyi qədər aşağı hündürlükdə hərəkət edə bilir. Sistemlər bununla kimyəvi maddələrin küləklə ətrafa yayılmasını azaltmaqla səmərəliliyi artırır və xərcləri aşağı salır.
İstehsalçı şirkətlər bildirirlər ki, kənd təsərrüfatı və logistika ilə başlayan bu prosesin əsas hədəfi gələcəkdə regional sərnişin daşımalarında istifadə edilə biləcək avtonom təyyarələrin yaradılmasıdır.
Yeni nəsil avtonom hava vasitələri adi sərnişin təyyarələrindəki avtopilotlardan daha geniş imkanlara malikdir. Onlar qalxışdan enişə qədər bütün uçuş prosesini insan müdaxiləsi olmadan idarə edə bilir. Sensorlardan daxil olan məlumatları emal edən sistemlər elektrik xətləri, ağaclar və yüksəkliklər kimi maneələri əvvəlcədən müəyyənləşdirərək uçuş marşrutunu avtomatik seçir.
Yanacaq və ya dərman maddəsi azaldıqda təyyarə özü eniş edə, yenidən təchizatdan sonra isə missiyanı dayandığı nöqtədən davam etdirə bilir. Beləliklə, genişmiqyaslı əməliyyatlarda bir yerüstü operatorunun eyni vaxtda bir neçə hava vasitəsinə nəzarət etməsi mümkün olur.
Lakin texnologiyanın qarşısında ciddi təhlükəsizlik məsələləri də qalır. Pilot təşkilatları kokpitdən insan faktorunun tamamilə çıxarılmasının risk yarada biləcəyini bildirirlər. Xüsusilə kiçik pilotsuz təyyarələrin havada digər təyyarələr tərəfindən çətin müşahidə olunması narahatlıq doğurur.
Avtonom uçuş sistemləri qarşısında əsas texniki problemlərdən biri havadakı digər təyyarələri vaxtında aşkar etmək və saniyələr ərzində düzgün manevr qərarı vermək qabiliyyətidir. Bəzi istehsalçılar sertifikatlaşdırma prosesini sadələşdirmək üçün qaydalara əsaslanan radar sistemlərinə üstünlük verir, digər şirkətlər isə obyektləri müəyyənləşdirmək üçün süni intellektlə işləyən kameralardan istifadə edir.
Hava hərəkətinin idarə olunması ilə əlaqəli rabitədə də yeni texnologiyalar sınaqdan keçirilir. Burada yerüstü ehtiyat pilotları və böyük həcmdə danışıq qeydləri əsasında öyrədilmiş generativ süni intellekt sistemləri arasında yeni yanaşmalar formalaşır.
Tam avtonom sərnişin uçuşlarının geniş yayılması üçün hələ vaxt lazım olduğu bildirilir. Bununla belə, mütəxəssislər bu texnologiyaların gələcəkdə aviasiyada təhlükəsizliyi və səmərəliliyi artırmaq potensialına malik olduğunu düşünürlər.
Mənbə: TRT Haber