Ruhun mövcudluğu və ölümdən sonrakı həyat əsrlərdir insanların ən çox maraq göstərdiyi mövzulardan biridir. Müasir elm bu suala hələ də qəti cavab verməsə də, son illərdə ölümə yaxın təcrübələr və insan şüuru ilə bağlı aparılan araşdırmalar yeni müzakirələrə yol açıb.
Alimlərin diqqət mərkəzində olan əsas mövzulardan biri ölümə yaxın təcrübələrdir (Near-Death Experience – NDE). Klinik ölüm keçirib yenidən həyata qaytarılan insanların bir qismi tuneldən keçmək, parlaq işıq görmək, bədəndən ayrılmaq və dünyasını dəyişmiş yaxınları ilə qarşılaşmaq kimi oxşar xatirələrdən danışırlar. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu təcrübələr ya beynin ölüm anında baş verən mürəkkəb bioloji proseslərinin nəticəsi, ya da hələ tam izah olunmayan şüur hadisələri ilə bağlı ola bilər. Lakin bu ehtimalların heç biri elmi cəhətdən qəti sübuta yetirilməyib.
2026-cı ildə dərc olunan yeni fMRI araşdırması göstərib ki, ölümə yaxın təcrübə yaşamış insanların həmin hadisələri xatırlaması zamanı beynin avtobioqrafik yaddaş və şüurla əlaqəli sahələri aktivləşir. Araşdırma bu xatirələrin insanlar üçün olduqca canlı və real olduğunu göstərsə də, ruhun mövcudluğunu təsdiqləmir.
Digər tədqiqatlarda isə müəyyən edilib ki, ürək fəaliyyəti dayandıqdan dərhal əvvəl və sonra beyində qısa müddətli elektrik aktivliyi müşahidə oluna bilər. Alimlər hesab edirlər ki, bu proses bəzi insanların ölümə yaxın təcrübələrini izah edə bilər. Bununla belə, elmi ictimaiyyət bu nəticələrin ruhun bədəni tərk etməsi kimi şərh edilməsinin doğru olmadığını bildirir.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, hazırda ruhun mövcudluğu və ya ölümdən sonrakı həyat barədə elmi sübut yoxdur. Bununla yanaşı, insan şüurunun ölüm anında necə davrandığını araşdıran beynəlxalq tədqiqatlar davam edir və bu sahədə yeni nəticələrin əldə olunacağı gözlənilir.
